Ngân hàng Trung ương Châu Âu đối mặt với lạm phát cao nhất 3 năm ở mức 3,8%

Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đang đối mặt với một môi trường chính sách tiền tệ khó khăn khi lạm phát khu vực đồng euro đạt 3,8% trong tháng 9, mức cao nhất trong ba năm và gần gấp đôi mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương. Đà tăng tốc trở lại của giá tiêu dùng, chủ yếu do cú sốc năng lượng liên quan đến xung đột ở Trung Đông, làm gia tăng kỳ vọng về việc tiếp tục tăng lãi suất bất chấp những lo ngại ngày càng lớn về tăng trưởng kinh tế và ổn định tài chính.

Tại cuộc họp tháng 10, ECB đã nhất trí giữ nguyên ba lãi suất chủ chốt, duy trì lãi suất tiền gửi ở mức 2,5%. Tuy nhiên, Chủ tịch ECB Christine Lagarde xác nhận rằng các nhà hoạch định chính sách đã thảo luận về việc tăng lãi suất, cho thấy một đợt tăng nữa vẫn có thể xảy ra tại cuộc họp tháng 12.

Quyết định này phản ánh một thế tiến thoái lưỡng nan ngày càng lớn: thắt chặt chính sách tiền tệ có thể giúp kiềm chế lạm phát nhưng lại có nguy cơ làm suy yếu thêm một nền kinh tế vốn đã phải đối mặt với chi phí năng lượng cao hơn và các điều kiện tài chính ngày càng thắt chặt.

Cú sốc năng lượng đẩy lạm phát khu vực đồng euro lên cao hơn nữa so với mục tiêu

Lạm phát khu vực đồng euro, đo bằng Chỉ số giá tiêu dùng hài hòa (HICP), đã tăng tốc lên 3,8% so với cùng kỳ năm trước trong tháng 9 từ mức 3,2% trong tháng 8, với lạm phát năng lượng đạt 18,9%, tăng từ 14,3%. Đà tăng vọt của giá Dầu và Khí đốt tự nhiên đang gây thêm áp lực lên các hộ gia đình và doanh nghiệp, đe dọa kéo dài cú sốc lạm phát.

Khảo sát mới nhất của ECB đối với các nhà dự báo chuyên nghiệp càng củng cố những lo ngại này. Kỳ vọng lạm phát cho năm nay đã được điều chỉnh tăng lên 3%, trong khi dự báo cho năm 2027 được nâng lên 2,6%, so với các ước tính trước đó lần lượt là 2,7% và 2,2%. Tuy nhiên, kỳ vọng dài hạn vẫn được neo ở mức 2%, cho thấy các nhà đầu tư và kinh tế gia vẫn tin rằng ECB cuối cùng có thể khôi phục ổn định giá cả.

Mối quan ngại chính của ngân hàng trung ương là liệu giá năng lượng cao hơn có lan sang các lĩnh vực khác thông qua chi phí sản xuất tăng, giá tiêu dùng và yêu cầu tiền lương hay không. Hiện tại, bằng chứng về các tác động vòng hai như vậy vẫn còn hạn chế. Lạm phát loại trừ năng lượng đang ở mức 2,3%, trong khi công cụ theo dõi tiền lương của ECB dự báo tăng trưởng tiền lương đã đàm phán trong phần còn lại của năm ở mức từ 2,5% đến 2,8%.

Dù vậy, thành viên Hội đồng Thống đốc ECB và Thống đốc Ngân hàng Ý Fabio Panetta cảnh báo rằng việc thắt chặt thêm có thể trở nên cần thiết: "Với việc lạm phát được dự báo sẽ duy trì trên mục tiêu trong một thời gian dài và các rủi ro nghiêng về phía tăng, việc tiếp tục tăng lãi suất chính sách có thể trở nên cần thiết," Panetta nói với Reuters.

Khả năng tăng lãi suất vào tháng 12 ngày càng rõ ràng, nhưng ECB có thể đi xa đến đâu?

Bất chấp việc tạm dừng trong tháng 10, một số tổ chức tài chính dự báo sẽ có thêm một đợt tăng lãi suất 25 điểm cơ bản vào tháng 12, qua đó đưa lãi suất tiền gửi lên 2,75%. Các nhà phân tích tại Danske Bank kỳ vọng động thái này sẽ đánh dấu sự kết thúc của chu kỳ thắt chặt, lập luận rằng việc thiếu áp lực tiền lương đáng kể và lạm phát cơ bản tương đối ổn định làm giảm nhu cầu tăng thêm trong năm 2027.

Nhà kinh tế Lee Hardman của MUFG cũng kỳ vọng sẽ có một đợt tăng vào tháng 12 nhưng nhấn mạnh những phức tạp do lợi suất trái phiếu châu Âu tăng lên: "Chúng tôi vẫn kỳ vọng sẽ có thêm một đợt tăng nữa vào cuối năm nay trong tháng 12."

Tuy nhiên, chi phí vay cao hơn đã và đang tự siết chặt các điều kiện tài chính độc lập với các quyết định của ECB, qua đó có thể làm giảm nhu cầu hành động tiền tệ mạnh tay. Nhà phân tích Norman Liebke của Commerzbank cho rằng triển vọng sau tháng 12 sẽ phụ thuộc nhiều vào việc cú sốc năng lượng có trở nên dai dẳng hơn hay không: "Ở thời điểm hiện tại, ECB có lẽ sẽ phải điều chỉnh tăng các giả định về giá Dầu và Khí đốt từ các dự báo tháng 9 vào tháng 12. Tuy nhiên, câu hỏi then chốt là liệu cú sốc giá năng lượng có lan sang lạm phát cơ bản hay không."

Sự phân biệt này là rất quan trọng. Nếu lạm phát vẫn tập trung ở năng lượng, ECB có thể giới hạn chu kỳ thắt chặt của mình. Ngược lại, việc lạm phát cơ bản hoặc tiền lương tiếp tục tăng có thể buộc các nhà hoạch định chính sách phải cân nhắc hành động thêm.

Căng thẳng trên thị trường trái phiếu Pháp đe dọa làm phức tạp chính sách tiền tệ

Thách thức của ECB không chỉ dừng lại ở lạm phát. Lợi suất trái phiếu chính phủ tăng, đặc biệt là ở Pháp, đang làm tăng chi phí tài trợ trên khắp khu vực đồng euro. Chênh lệch giữa lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Pháp và Đức đã nới rộng lên khoảng 165 điểm cơ bản, phản ánh lo ngại về vị thế tài khóa và bất ổn chính trị của Pháp.

Chi phí vay nợ chính phủ cao hơn có thể lan rộng qua hệ thống tài chính, làm tăng lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp và hộ gia đình, đồng thời hạn chế đầu tư. Theo ước tính được Reuters dẫn lại, mức tăng gần đây của lợi suất trái phiếu có thể làm giảm tăng trưởng kinh tế tích lũy của khu vực đồng euro khoảng 1 điểm phần trăm và lạm phát khoảng 0,9 điểm phần trăm trong giai đoạn 2027-2028, so với các dự báo tháng 9 của ECB.

Điều này tạo ra một tình huống bất thường khi thị trường tài chính thực chất đang thắt chặt các điều kiện tiền tệ trước khi ngân hàng trung ương có thêm hành động. Triển vọng kinh tế vẫn mong manh. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) sơ bộ của Đức tăng 0,2% QoQ trong quý 3, vượt kỳ vọng 0,1% nhưng chậm lại so với mức 0,3% của quý trước. Trong khi đó, nền kinh tế Pháp giảm 0,1% QoQ, sau khi đi ngang trong quý 2 và thấp hơn kỳ vọng tăng 0,1%, cho thấy triển vọng kinh tế mong manh trên khắp khu vực đồng euro.

Do đó, ECB phải cân bằng giữa rủi ro lạm phát dai dẳng và khả năng việc thắt chặt quá mức có thể tiếp tục làm suy yếu hoạt động kinh tế.

Việc Lagarde rời nhiệm sở sớm làm tăng thêm một lớp bất định

Triển vọng chính sách tiền tệ càng trở nên phức tạp hơn bởi thông báo của Christine Lagarde rằng bà sẽ rời ghế Chủ tịch ECB vào ngày 7 tháng 2 năm 2027, sớm hơn khoảng 9 tháng so với khi nhiệm kỳ của bà kết thúc. Việc bà ra đi diễn ra vào thời điểm nhạy cảm, khi lạm phát vẫn cao hơn nhiều so với mục tiêu và thị trường nợ chính phủ châu Âu đang chịu áp lực.

Các cựu ngân hàng trung ương Klaas Knot và Pablo Hernández de Cos được xem là những ứng viên tiềm năng kế nhiệm, dù cách tiếp cận chính sách tiền tệ của họ khác nhau. 

Trưởng bộ phận chiến lược thị trường của Ebury, Matthew Ryan, cảnh báo rằng quá trình chuyển giao lãnh đạo kéo dài có thể tạo thêm bất định cho thị trường tài chính: "Tác động của một chủ tịch mới lên lãi suất của ECB sẽ là rất nhỏ, dù quá trình kế nhiệm kéo dài có thể làm gia tăng biến động trên thị trường vào thời điểm vốn đã mong manh, vì vậy càng sớm chỉ định người kế nhiệm thì càng tốt."

Tuy nhiên, cấu trúc ra quyết định tập thể của ECB sẽ giúp hạn chế tác động ngay lập tức của việc thay đổi lãnh đạo đối với chính sách tiền tệ.

Nhìn về phía trước, các số liệu lạm phát tiếp theo của khu vực đồng euro, diễn biến tiền lương và giá năng lượng sẽ mang tính quyết định trong việc xác định liệu ECB có tăng lãi suất vào tháng 12 hay không và chi phí vay sẽ duy trì ở mức cao trong bao lâu.

Với lạm phát ở mức cao nhất trong 3 năm và các điều kiện tài chính đã bắt đầu thắt chặt, ECB đang đối mặt với một bài toán cân bằng tinh tế giữa việc khôi phục ổn định giá cả và tránh gây thêm tổn hại cho nền kinh tế châu Âu.