Fed vừa nhận được số liệu lạm phát nóng thứ hai. Đây mới là điều tín hiệu diesel thực sự đang nói lên

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đang đối mặt với một thách thức lạm phát mới sau khi hai báo cáo liên tiếp cho thấy áp lực giá đang gia tăng trên toàn bộ nền kinh tế Mỹ. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 9 xác nhận lạm phát tiêu dùng đang tăng tốc, trong khi Chỉ số giá sản xuất (PPI) cho thấy mức tăng chi phí doanh nghiệp còn mạnh hơn nữa.

Đằng sau cả hai báo cáo là một yếu tố chung: giá năng lượng. Nhưng trong khi xăng chịu trách nhiệm cho phần lớn mức tăng ngay lập tức của lạm phát tiêu dùng, dầu diesel có thể đưa ra một cảnh báo quan trọng hơn về những gì sẽ xảy ra tiếp theo.

Không giống như xăng, vốn tác động trực tiếp đến ngân sách hộ gia đình, dầu diesel đóng vai trò trung tâm trong việc vận chuyển hàng hóa, vận hành thiết bị nông nghiệp và duy trì chuỗi cung ứng hoạt động. Vì vậy, chi phí tăng của nó có thể lan rộng khắp nền kinh tế rất lâu sau cú sốc năng lượng ban đầu. Đối với Fed, câu hỏi lúc này không còn đơn thuần là liệu lạm phát có đang tăng hay không. Mà là liệu đợt tăng vọt mới nhất của chi phí năng lượng có biến thành áp lực giá rộng hơn và dai dẳng hơn hay không.

Hai báo cáo lạm phát, một cảnh báo cho Fed

Lạm phát tiêu dùng của Mỹ đã tăng tốc lên 3,7% hàng năm trong tháng 9, từ mức 3,4% trong tháng 8. Giá tăng 0,6% so với tháng trước, trong đó mức tăng 9,1% của giá xăng chiếm hơn một nửa mức tăng chung. Lạm phát cơ bản, không bao gồm giá thực phẩm và năng lượng biến động, cũng mạnh lên. Tỷ lệ hàng năm tăng lên 2,6% từ 2,4%, trong khi mức tăng hàng tháng đạt 0,3%.

Báo cáo lạm phát sản xuất đưa ra một cảnh báo còn mạnh hơn. PPI tăng 1,3% so với tháng trước trong tháng 9, đưa mức tăng hàng năm lên 6,3%, mức cao nhất kể từ năm 2022. Giá sản xuất cơ bản tăng 0,7% trong tháng và 5% so với cùng kỳ năm trước.  Chi phí năng lượng là động lực chính. Giá năng lượng của nhà sản xuất tăng vọt 10,8% trong tháng 9, bao gồm mức tăng 21% theo tháng của giá dầu diesel và mức tăng 20,3% của giá xăng. Tính theo năm, giá dầu diesel tăng tới 115,2%.

Những con số này cho thấy áp lực lạm phát đang hình thành ở các giai đoạn sản xuất và phân phối của nền kinh tế, nơi các doanh nghiệp cuối cùng có thể chuyển chi phí cao hơn sang người tiêu dùng.

Sự khác biệt này rất quan trọng vì lạm phát sản xuất không tự động chuyển thành lạm phát tiêu dùng. Tuy nhiên, việc chi phí đầu vào tăng kéo dài làm gia tăng rủi ro rằng các doanh nghiệp sẽ điều chỉnh giá bán trong những tháng tới.

Tại sao dầu diesel gửi đi tín hiệu đáng lo hơn xăng

Giá xăng thu hút sự chú ý vì người tiêu dùng nhìn thấy chúng mỗi lần đổ nhiên liệu cho xe. Dầu diesel hoạt động theo cách khác. Nó cung cấp năng lượng cho xe tải, máy móc nông nghiệp và một phần đáng kể của mạng lưới logistics vận chuyển hàng hóa từ nhà sản xuất đến nhà bán lẻ.

Như Oxford Economics nhận định: "Dầu diesel là loại nhiên liệu chủ lực của nền kinh tế." Điều đó khiến dầu diesel trở thành một chỉ báo đặc biệt quan trọng về áp lực lạm phát. Giá dầu diesel cao hơn làm tăng chi phí vận chuyển thực phẩm, nguyên liệu công nghiệp và sản phẩm hoàn thiện. Nó cũng ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, nơi máy móc và vận chuyển là những yếu tố thiết yếu trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Chi phí vận tải hàng hóa đang bắt đầu cho thấy dấu hiệu của áp lực này. Báo cáo PPI tháng 9 cho thấy giá cước vận tải đường bộ tăng 3,8% trong tháng và 19,3% so với cùng kỳ năm trước.

Những mức tăng này không nhất thiết xuất hiện ngay lập tức trong giá bán lẻ. Các hợp đồng vận tải, phụ phí nhiên liệu và chiến lược định giá của doanh nghiệp có thể làm chậm quá trình truyền dẫn. Tuy nhiên, giá dầu diesel duy trì ở mức cao càng lâu, các doanh nghiệp càng khó hấp thụ thêm chi phí.

Như Oxford Economics giải thích, mức độ truyền dẫn có thể "bị trễ và không đồng đều, vì nó phụ thuộc vào các yếu tố như áp lực cạnh tranh, các thỏa thuận hợp đồng và quyền định giá". Chính tác động trễ này là điều khiến cú sốc dầu diesel hiện tại trở nên quan trọng đối với Fed. Ngay cả khi giá năng lượng ổn định, những chi phí đã tích lũy trong toàn bộ chuỗi cung ứng vẫn có thể tiếp tục ảnh hưởng đến lạm phát.

Sách Beige xác nhận chi phí đang lan rộng

Bản khảo sát kinh tế khu vực của chính Fed củng cố những lo ngại về tác động rộng hơn của giá năng lượng tăng. Báo cáo Beige Book tháng 10 của cơ quan này cho biết "Giá dầu cao hơn đã lan rộng trong tất cả các báo cáo của các Khu vực," cho thấy cú sốc này đang được cảm nhận trên khắp cả nước thay vì chỉ giới hạn ở một vài ngành công nghiệp. Báo cáo cũng lưu ý: "Các doanh nghiệp báo cáo giá dầu diesel tăng cao và cho biết phụ phí nhiên liệu đang chuyển chi phí tăng thêm dọc theo toàn bộ chuỗi cung ứng."

Đây là một sự khác biệt quan trọng. Một đợt tăng tạm thời của giá Dầu có thể tạo ra mức tăng mạnh nhưng ngắn hạn của lạm phát toàn phần. Rủi ro sẽ lớn hơn khi các doanh nghiệp bắt đầu chuyển chi phí cao hơn sang khách hàng thông qua phí vận chuyển và giá sản phẩm.

Những điều chỉnh này kéo dài càng lâu, khả năng chúng ảnh hưởng đến lạm phát cơ bản càng cao. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA) được Associated Press (AP) dẫn lại, giá dầu diesel trung bình trên toàn quốc vào thứ Năm là 6,32$ mỗi gallon, so với 3,66$ một năm trước. Mức tăng mạnh này cho thấy áp lực kéo dài lên chi phí vận tải và phân phối, làm dấy lên lo ngại rằng chi phí nhiên liệu cao hơn có thể dần dần truyền sang giá tiêu dùng.

Tính dai dẳng của những mức giá này quan trọng hơn đối với lạm phát so với bất kỳ biến động đơn lẻ nào trong ngày. Trong khi đó, đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) và xây dựng trung tâm dữ liệu đang làm tăng nhu cầu đối với thiết bị, vật liệu và điện, tạo thêm một nguồn áp lực khác ở một số lĩnh vực của nền kinh tế.

Fed thực sự có thể chống lại lạm phát do dầu diesel gây ra không?

Tình thế tiến thoái lưỡng nan của ngân hàng trung ương là chính sách tiền tệ chủ yếu được thiết kế để tác động đến nhu cầu, chứ không phải để tăng nguồn cung Dầu hoặc mở lại các tuyến vận chuyển bị gián đoạn. Lãi suất cao hơn có thể làm chậm hoạt động vay mượn, đầu tư và chi tiêu tiêu dùng. Chúng không thể trực tiếp làm giảm chi phí sản xuất dầu diesel hoặc giải quyết các gián đoạn địa chính trị.

ING làm rõ hạn chế này: "việc tăng lãi suất sẽ có tác động hạn chế đối với hai động lực giá này." Ngân hàng này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của các diễn biến ở Trung Đông: "Xét về triển vọng lạm phát, rất nhiều điều phụ thuộc vào những gì xảy ra với Eo biển Hormuz".

Tuy nhiên, Fed vẫn có lý do để tiếp tục lo ngại. Nếu các doanh nghiệp liên tục chuyển chi phí năng lượng và vận tải cao hơn sang người tiêu dùng, kỳ vọng lạm phát có thể tăng lên và áp lực giá có thể trở nên ăn sâu hơn. Trong kịch bản đó, các nhà hoạch định chính sách có thể quyết định rằng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn là cần thiết để ngăn cú sốc nguồn cung ban đầu lan rộng hơn nữa.

Fed đã tăng lãi suất chuẩn thêm 25 điểm cơ bản vào tháng 9, đưa biên độ mục tiêu lên 3,75%-4,00%. Dữ liệu lạm phát mới nhất đã làm gia tăng suy đoán về một đợt tăng nữa. Sau các công bố dữ liệu lạm phát, kỳ vọng do thị trường định giá về một đợt tăng lãi suất vào tháng 10 đã tạm thời vượt trên 50%, theo Công cụ CME FedWatch, mặc dù định giá sau đó cho thấy khả năng thấp hơn, khoảng 15%, trong khi khả năng tăng lãi suất vào tháng 12 lên tới 76%.

Những thay đổi này cho thấy triển vọng chính sách vẫn còn rất bất định. Các quan chức Fed cũng đang đưa ra những quan điểm khác nhau. Thống đốc Fed Chicago Austan Goolsbee nhấn mạnh rủi ro lạm phát, Phó Chủ tịch Fed phụ trách giám sát Michelle Bowman thiên về việc chờ thêm thông tin, Thống đốc Fed New York John Williams cho rằng một đợt tăng lãi suất nữa có thể phù hợp, và Thống đốc Fed Dallas Lorie Logan gợi ý rằng có thể cần hai đợt tăng.

Sự bất đồng này phản ánh tính chất bất thường của môi trường kinh tế hiện tại. Fed phải quyết định phản ứng mạnh đến mức nào trước lạm phát một phần được thúc đẩy bởi các yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của mình, mà không làm suy yếu một nền kinh tế vốn đã cho thấy dấu hiệu căng thẳng.

Bước đi tiếp theo của Fed phụ thuộc vào mức độ dai dẳng của cú sốc

Cuộc họp ngày 27–28 tháng 10 của Fed sẽ diễn ra trong bối cảnh các tín hiệu kinh tế mâu thuẫn bất thường. Lạm phát đang tăng tốc, chi phí sản xuất tăng mạnh, và giá dầu diesel đang truyền vào chi phí vận tải và phân phối. Đồng thời, chi tiêu bán lẻ cơ bản yếu, tiền lương thực tế đang chịu áp lực và việc tạo việc làm đã chậm lại.

Câu hỏi then chốt là liệu cú sốc năng lượng hiện tại sẽ chỉ tập trung trong giá nhiên liệu hay sẽ chuyển thành mức tăng dai dẳng hơn của chi phí hàng hóa và dịch vụ. Nếu giá dầu diesel duy trì ở mức cao, các doanh nghiệp có thể tiếp tục chuyển chi phí cao hơn qua chuỗi cung ứng, giữ lạm phát cao hơn mục tiêu của Fed ngay cả sau khi đợt tăng ban đầu của giá xăng suy yếu.

Nếu thị trường năng lượng ổn định và chi phí vận tải bắt đầu hạ nhiệt, tác động lạm phát có thể chứng tỏ chỉ mang tính tạm thời hơn. Sự bất định đó khiến các nhà hoạch định chính sách có rất ít dư địa để mắc sai lầm.

Một đợt tăng lãi suất khác có thể củng cố cam kết của Fed đối với sự ổn định giá cả, nhưng sẽ làm rất ít để giải quyết cú sốc nguồn cung ban đầu. Giữ nguyên lãi suất có thể bảo vệ thị trường lao động ngày càng mong manh, nhưng lại có nguy cơ để các áp lực lạm phát rộng hơn bám rễ.

Do đó, các báo cáo CPI và PPI mới nhất không chỉ đưa ra hai số liệu lạm phát khó chịu. Chúng đã cho thấy một cơ chế truyền dẫn có thể tiếp tục đẩy giá lên cao hơn trong những tháng tới. Đối với Fed, dầu diesel không chỉ đơn thuần là một mức giá năng lượng khác cần theo dõi. Nó là một cảnh báo sớm về cách cú sốc nguồn cung hôm nay có thể trở thành lạm phát tiêu dùng ngày mai.