Đòn đau thương mại do nước Mỹ tự gây ra

Tôi cảm thấy mâu thuẫn về cuộc chiến thương mại mà Mỹ đã khơi mào với Canada. Cần phải nói rõ rằng: bất kỳ nhận định nào cho rằng Canada đang trục lợi bất chính từ Mỹ hay đối xử tệ bạc với Mỹ trong nhiều năm qua đều là những cáo buộc sai lệch. Thực tế thì tình thế lại hoàn toàn ngược lại; chính Mỹ mới là bên có hành xử thiếu thiện chí. Trong nhiều thập kỷ trước thời kỳ của ông Trump, nhìn chung, hoạt động thương mại giữa Canada và Mỹ diễn ra trên cơ sở thỏa thuận và cùng có lợi. Mọi chuyện đã thay đổi khi ông Trump, ngay trong nhiệm kỳ đầu tiên, lên tiếng chỉ trích và sau đó thực tế là từ bỏ Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA).

Mục đích của NAFTA là tạo ra một khu vực thương mại tự do, nơi Mỹ, Canada và Mexico cùng xóa bỏ thuế quan đối với hầu hết các loại hàng hóa trao đổi lẫn nhau. Mặc dù NAFTA từng bị chỉ trích vì gây ra những xáo trộn trong lĩnh vực sản xuất, hiệp định này cũng được ghi nhận là đã giúp giảm chi phí cho cả hai bên biên giới. NAFTA đã được thay thế bằng Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (CUSMA) vào năm 2020, cũng trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump. Hiệp định này duy trì cơ chế thương mại miễn thuế, ngoại trừ các mặt hàng liên quan đến an ninh quốc gia. Điều đáng chú ý là các mức thuế mới này không được áp dụng dựa trên lý do miễn trừ vì an ninh quốc gia. Thay vào đó, ông Trump lấy lý do đáp trả "sự đối xử phân biệt của Canada đối với hàng hóa Mỹ" — dựa trên thẩm quyền quy định tại Mục 338 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 — để biện minh cho việc áp thuế 50% lên hàng loạt mặt hàng của Canada.

Khi đọc thông cáo báo chí của Nhà Trắng về các mức thuế mới này, tôi nhận thấy những lời chỉ trích nhắm vào Canada thực ra lại xuất phát từ chính hành động của Mỹ. Thông cáo cáo buộc Canada ký kết các hiệp định thương mại có lợi hơn với các đối tác khác so với hiệp định với Mỹ. Vậy lỗi thuộc về ai? Ông Trump phàn nàn việc Canada tìm kiếm các thị trường tiêu thụ khác có lợi hơn cho sản phẩm của mình để đối phó với các mức thuế mà Mỹ đã áp đặt trước đó. Ai có thể trách họ khi mà Mỹ lại có thái độ hiếu chiến như vậy? Ngoài ra, Nhà Trắng cũng tỏ thái độ bất bình trước việc lượng rượu nhập khẩu từ Mỹ vào Canada sụt giảm mạnh. Đó cũng là một phản ứng trước các mức thuế quan ban đầu của ông Trump – những biện pháp mà Tòa án Tối cao đã tuyên bố là vi hiến vào đầu năm nay.

Dù sao đi nữa, đợt thuế quan mới này đang làm trầm trọng thêm vấn đề thay vì giải quyết nó. Dưới đây là danh sách các mặt hàng chịu mức thuế mới 50%: xe cơ giới, đồ uống có cồn, các sản phẩm từ sữa, gỗ dán, xi măng, đồ nội thất, quần áo, hạt giống, cần câu cá, gậy khúc côn cầu, hồ bơi và tóc giả. Đây là một cuộc xung đột lẽ ra không cần phải xảy ra. Thay vì leo thang căng thẳng, mục tiêu của Hoa Kỳ lẽ ra phải là cắt giảm thuế quan trên diện rộng chứ không phải tăng chúng.

Thật khó để biết ông Trump đang nghĩ gì. Các mức thuế mới rõ ràng khiến những mặt hàng Canada kể trên trở nên đắt đỏ hơn đối với người dân Mỹ; mặc dù điều này chắc chắn sẽ kìm hãm doanh số bán các mặt hàng bị ảnh hưởng, nhưng chính người Mỹ mới là những người phải gánh chịu chi phí cao hơn. Tại sao ông ấy lại muốn người Mỹ phải trả giá cao hơn, đồng thời gây tổn hại cho nền kinh tế của một đồng minh đáng tin cậy? Ai là kẻ đã tiêm nhiễm vào đầu ông ấy ý tưởng rằng Hoa Kỳ đã phải chịu thiệt thòi dưới chính sách không áp thuế? Điều khiến tôi lo ngại là dường như ông ấy đang hành động dựa trên những ảo tưởng sai lệch; và đáng lo ngại hơn nữa là không một cố vấn nào dám nói lên sự thật hay khuyên can ông ấy từ bỏ một chính sách vô trách nhiệm và mang tính phá hoại như vậy. Dường như phản hồi duy nhất mà ông Trump chấp nhận chỉ là: "Vâng, thưa lãnh tụ kính yêu."

Tôi ủng hộ quyết định của Thủ tướng Canada Mark Carney trong việc rút Canada khỏi cái gọi là các cuộc đàm phán thương mại – nơi mà mục tiêu chính của ông Trump dường như là làm nhục, đe dọa và cuối cùng là khuất phục đất nước của ông ấy. Tôi đã rất hoan nghênh khi Mark Carney đứng lên đối đầu với ông Trump, vạch trần hành động của ông ta và các tay sai khi cố gắng áp đặt những điều kiện bất công và không phù hợp lên Canada. Thật đáng khen ngợi. Nhận định của ông Carney rằng Hoa Kỳ không còn là một đồng minh hay đối tác đáng tin cậy nữa đã trở nên rõ ràng từ lâu; ông ấy chỉ là người đầu tiên dám nói điều đó ra thành lời. "Hoàng đế không mặc quần áo" – ai cũng biết điều đó. Vậy mà những kẻ cộng sự theo khẩu hiệu MAGA của ông ta dường như vẫn chấp nhận để ông Trump đi lại trần truồng như thế, trong khi ông ta phá hoại trật tự thế giới. Mỹ đóng vai kẻ xấu trong các cuộc đàm phán này, và chúng ta đã bắt đầu phải gánh chịu hậu quả thích đáng.

Tôi đã nói rằng mình cảm thấy băn khoăn về tình hình hiện tại; mặc dù tôi hoan nghênh việc Canada dứt khoát bác bỏ các hành động bắt nạt của ông Trump, nhưng tôi không chắc liệu họ có đang đi đúng hướng khi định đáp trả các mức thuế quan mới này bằng những biện pháp thuế quan trả đũa tương đương hay không. Tôi hiểu tâm lý muốn trừng phạt Mỹ vì đã gây ra mớ hỗn độn này, nhưng thuế quan trả đũa có thể gây thiệt hại cho người dân Canada nhiều hơn là cho phía Mỹ. Tôi thực sự không muốn thấy điều đó xảy ra. Người dân Mỹ vốn đã phải gánh chịu những hậu quả từ thái độ thù địch mà ông Trump khơi mào, bất kể các mức thuế quan mới nhất này. Mọi chuyện bắt đầu từ việc lượng khách du lịch Canada sụt giảm và làn sóng tẩy chay đồ uống có cồn của Mỹ sau đợt áp thuế đầu tiên; nay các mức thuế mới này sẽ chỉ khiến tình hình tồi tệ hơn. Phản ứng đó có lẽ đã là đủ mà không cần đẩy người dân Canada vào cảnh phải trả giá cao hơn cho hàng hóa nhập khẩu khi các biện pháp thuế quan trả đũa được áp dụng.

Lựa chọn sáng suốt cho Canada có lẽ là kiên định với các nguyên tắc thương mại tự do, đồng thời nỗ lực mở rộng hoạt động giao thương sang các đối tác khác ngoài Mỹ. Hướng đi đó dường như là điều tất yếu. Suy cho cùng, Mỹ sẽ phải gánh chịu những tổn thất về kinh tế và ngoại giao do chính sự ngạo mạn của mình gây ra; Canada không cần thiết phải làm trầm trọng thêm thiệt hại bằng cách áp đặt các mức thuế quan mà gánh nặng lớn nhất lại đè lên vai người tiêu dùng trong nước.