Cuộc sốc dầu đẩy quỹ 2 nghìn tỷ đô la của Na Uy tăng trưởng – nhưng có một điều kiện

Một cuộc khủng hoảng vốn có thể làm Na Uy giàu có hơn cũng có thể gây áp lực lên chính quỹ được xây dựng để bảo vệ sự giàu có trong tương lai của nước này. Sự mỉa mai này khó có thể bỏ qua.

Cuộc khủng hoảng Trung Đông mới nhất đang tạo ra một mâu thuẫn kỳ lạ đối với quỹ tài sản chủ quyền khổng lồ của Na Uy.

Khi căng thẳng quanh Iran và Eo biển Hormuz tiếp tục làm rung chuyển các thị trường năng lượng toàn cầu, giá Dầu đã tăng vọt, thúc đẩy doanh thu cho một trong những nhà xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, chính cú sốc nâng cao thu nhập năng lượng của Na Uy cũng đang đe dọa giá trị các khoản đầu tư khổng lồ của nước này trên thị trường cổ phiếu và trái phiếu toàn cầu.

Sự căng thẳng đó nằm ngay trung tâm của Quỹ Hưu trí Chính phủ Toàn cầu Na Uy (GPFG), còn được biết đến với tên gọi Quỹ Dầu mỏ Na Uy.

Với tài sản hơn 2 nghìn tỷ đô la, GPFG không chỉ là quỹ tài sản chủ quyền lớn nhất thế giới. Nó còn là một trong những nhà đầu tư lớn nhất hành tinh, với cổ phần tại hàng nghìn công ty trên toàn cầu.

Và ngay lúc này, quỹ đang bị kéo theo hai hướng hoàn toàn khác biệt.

Giá dầu tăng, Na Uy hưởng lợi

Sự bất ổn tái diễn ở Trung Đông một lần nữa nhắc nhở thị trường về sự mong manh của dòng chảy năng lượng toàn cầu.

Eo biển Hormuz vẫn là một trong những điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới, với khoảng một phần năm lượng dầu thô toàn cầu thường xuyên đi qua đây. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây ngay lập tức làm dấy lên lo ngại về nguồn cung thắt chặt hơn, chi phí vận chuyển cao hơn và một cú sốc năng lượng lạm phát khác.

Chỉ riêng điều đó đã đủ để bơm một khoản phí địa chính trị đáng kể vào giá dầu trong vài tuần gần đây, với giá Brent cực kỳ nhạy cảm với mọi tin tức liên quan đến Iran, ngoại giao Mỹ và các rủi ro an ninh khu vực.

Đối với Na Uy, tác động đầu tiên rất rõ ràng: Giá dầu và khí đốt cao hơn đồng nghĩa với doanh thu xuất khẩu mạnh hơn, thuế thu nhập lớn hơn và nhiều tiền chảy vào cỗ máy tài sản dầu mỏ của quốc gia.

Xuất khẩu dầu thô của Na Uy được báo cáo đã tăng gần 68% so với cùng kỳ năm trước vào tháng 3, trong khi giá trung bình leo lên mức cao nhất kể từ cuối năm 2023.

Nhìn qua, có vẻ như Na Uy một lần nữa đang thu lợi từ cú sốc năng lượng, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều.

Quỹ Dầu không còn thực sự là "quỹ Dầu"

Đây là lúc câu chuyện trở nên thú vị hơn nhiều.

Bất chấp biệt danh, GPFG không còn đơn thuần là một kho tiền dầu khổng lồ chỉ đầu tư vào năng lượng. Qua nhiều năm, Na Uy đã biến doanh thu từ dầu mỏ thành một danh mục đầu tư toàn cầu khổng lồ trải rộng trên cổ phiếu, trái phiếu, bất động sản và cơ sở hạ tầng năng lượng tái tạo.

Chỉ riêng cổ phiếu đã chiếm hơn 70% quỹ.

Điều đó có nghĩa là quỹ gắn chặt với:

• tăng trưởng toàn cầu,
• tâm lý nhà đầu tư,
• lãi suất,
• kỳ vọng lạm phát,
• và sức khỏe chung của các thị trường tài chính.

Và đó là nơi mâu thuẫn xuất hiện: cùng một cú sốc dầu mỏ làm tăng doanh thu của Na Uy cũng có thể làm tổn hại giá trị của chính quỹ.

Nếu giá dầu thô tiếp tục tăng do căng thẳng địa chính trị, các tác động lan tỏa đến thị trường có thể ngày càng đau đớn hơn. Chi phí năng lượng cao hơn thúc đẩy lạm phát, gây áp lực lên người tiêu dùng, siết chặt biên lợi nhuận doanh nghiệp và làm cho công việc của các ngân hàng trung ương vốn đã khó khăn trong việc kiểm soát lạm phát trở nên khó khăn hơn.

Đối với một quỹ đầu tư sâu rộng trên các thị trường toàn cầu, điều đó rất quan trọng.

Nỗi lo lớn hơn là lạm phát

Cuộc khủng hoảng Trung Đông cũng làm dấy lên nỗi lo về một môi trường đình trệ lạm phát rộng hơn, nơi tăng trưởng chậm lại va chạm với lạm phát dai dẳng.

Các cú sốc dầu hiếm khi chỉ giới hạn trong thị trường năng lượng. Chúng cuối cùng lan rộng sang vận tải, sản xuất, logistics và hóa đơn năng lượng hộ gia đình. Điều này có thể buộc các ngân hàng trung ương như Cục Dự trữ Liên bang, Ngân hàng Trung ương Châu Âu và Ngân hàng Anh phải duy trì lãi suất cao trong thời gian dài hơn.

Và thị trường không mấy ưa thích sự kết hợp đó.

Lợi suất cao hơn gây tổn hại cho trái phiếu, chính sách tiền tệ thắt chặt gây áp lực lên cổ phiếu, và tăng trưởng yếu làm tổn hại kỳ vọng lợi nhuận. GPFG chịu ảnh hưởng của tất cả những điều đó.

Thực tế, quỹ đã báo cáo lợi suất âm 1,9% trong quý đầu tiên khi cổ phiếu và thu nhập cố định chịu áp lực.

Điều đó không có nghĩa là quỹ đang gặp rắc rối. Ngược lại, toàn bộ cấu trúc của nó được thiết kế để hấp thụ biến động dài hạn.

Nhưng nó làm nổi bật một điều quan trọng: thu nhập dầu cao hơn không tự động chuyển thành lợi nhuận cao hơn cho chính quỹ Dầu.

Lợi thế khó chịu của Na Uy

Ít quốc gia nào có vị thế giống như Na Uy.

Quốc gia này hưởng lợi về tài chính từ giá năng lượng cao hơn trong khi phần lớn nền kinh tế toàn cầu đang chịu ảnh hưởng tiêu cực từ điều đó. Tuy nhiên, vì GPFG gắn chặt với các thị trường quốc tế, Na Uy không thể hoàn toàn thoát khỏi thiệt hại rộng lớn hơn do biến động địa chính trị gây ra.

Đó là điều làm cho quỹ trở thành biểu tượng hấp dẫn của nền kinh tế toàn cầu hiện đại.

Na Uy kiếm lời từ cú sốc dầu trong khi đồng thời hấp thụ hậu quả tài chính của cùng cuộc khủng hoảng đó qua danh mục đầu tư của mình.

Sự mỉa mai này khó có thể bỏ qua.

Na Uy đã tạo ra GPFG để biến một nguồn tài nguyên thiên nhiên hữu hạn thành tài sản tài chính vĩnh viễn cho các thế hệ tương lai. Nó trở thành một trong những ví dụ rõ ràng nhất về cách tránh cái gọi là lời nguyền tài nguyên.

Nhưng ngày nay, sức mạnh lớn nhất của quỹ, sự đa dạng hóa toàn cầu, cũng đồng nghĩa với việc nó chịu ảnh hưởng của gần như mọi cú sốc lớn tác động đến nền kinh tế thế giới.

Kết luận

Cuộc khủng hoảng Trung Đông không chỉ là một câu chuyện năng lượng khác: nó là lời nhắc nhở rằng ngay cả quỹ tài sản chủ quyền lớn nhất thế giới cũng không thể hoàn toàn tách mình khỏi cú sốc dầu toàn cầu.

Na Uy có thể trở nên giàu có hơn về mặt dầu mỏ khi giá dầu thô tăng, nhưng sự tiếp xúc rộng lớn của GPFG với các thị trường toàn cầu đồng nghĩa với việc quốc gia này cũng gắn liền với những nỗi lo về lạm phát, biến động và tăng trưởng chậm lại đi kèm.

Đó là nghịch lý thực sự đằng sau vận may dầu mỏ của Na Uy.

Cùng một cuộc khủng hoảng tạo ra nguồn lợi bất ngờ cũng có thể cuối cùng làm tổn hại quỹ được xây dựng trên nó.